Arapça Dil Bilgisi - 31 Gayrulmunsarif

Gayrulmunsarif

Gayrulmunsarif terimi Arapçada, fiil ve harfler/edatlar için kullanılan bir terim olmayıp, sadece isimler için geçerlidir.
Bu tür isimler, diğer isimler gibi merfû durumda damme, mansûb durumda fetha alırken, mecrûr durumlarda ise diğer isimlerden farklı olarak kesra yerine fetha ile harekelenirler.
Ayrıca belirsiz olarak kullanıldıklarında, yani başlarında ( ال ) takısı bulunmadığında, belirsizlik alameti olan tenvini de kabul etmezler, sadece tek hareke ile harekelenirler.

Örnekler:
أَخُوكَ أَطْوَلُ مِنْكَKardeşin senden daha uzundur.
كَتَبَ رِسَالَةً أَطْوَلَ مِمَّا كَتَبْتُهَا أَنَاBenim yazdığımdan daha uzun bir mektup yazdı.
أَنَا أَصْغَرُ مِنْهُ عُمْراًBen yaşça ondan daha küçüğüm.
عُمَرُ مُهَنْدِسٌ شَابٌّÖmer genç bir mühendistir.
زَيْنَبُ مُعَلِّمَةٌZeynep öğretmendir.
لَهُ أَصْدِقَاءُ مِنْ كُلِّ بَلَدٍOnun her ülkeden arkadaşı var.
لاَ أَمْلِكُ إِلاَّ أَصْدِقَاءَ مَعْدُودِينَSadece sınırlı sayıda arkadaşım var.
كُلُّ إِنْسَانٍ يَحْتَاجُ إِلَ أَصْدِقَاءَ مُخْلِصِينَHer insanın vefalı dostlara ihtiyacı vardır.

Gayrulmunsarif İsimlerin Munsarif Olması

Gayrulmunsarif bir isim muzâf olarak kullanıldığında veya harf-i tarif ile belirli kullanıldığında gayrulmunsarif halden çıkıp munsarif olur.
Bu durumda kesre harekesi ile de harekelenir.

Örnekler:
إِسطنبولُ مِنْ أَكْبَرِ مُدُنِ أُورباİstanbul Avrupa’nın en büyük şehirlerindendir.
تُطْبَعُ هذه الكُتُبُ في أَحْدَثِ مَطَابِعِ البَلَدِBu kitaplar, ülkenin en modern matbaalarında basılmaktadır.
قَامَتْ وِزَارَةُ الثَّقَافَةِ بِتَرْمِيمِ الْمَسَاجِدِ التَّارِيخِيَّةِKültür Bakanlığı, tarihi camileri restore etti.
قُضَاعَةُ مِنْ أَقْدَمِ الْقَبَائِلِ الْعَرَبِيَّةِKudâ’a, en eski Arap kabilelerindendir.

Bir ismin gayrulmunsarif olabilmesi için bazı kurallar / ölçütler vardır. Bir başka ifadeyle “Hangi isimler gayrulmunsariftir?” sorusuna yanıt olabilecek birtakım hususlar vardır. “Hangi isimler gayrulmunsariftir?” sorusunun yanıtını maddeler halinde aşağıda sıralayalım:
  • 1. Arapçada kullanılmakla birlikte Arapça kökenli olmayan özel isimler (yer adı, ülke adı, kişi adı vs.):
    إِبْرَاهِيمُ، إِسْحَاقُ، إِسْمَاعِيلُ، يعَْقُوبُ، بَيْرُوتُ، بَغْدَادُ، دِمَشْقُ، مَكَّةُ
  • 2. Sonunda dişil te’si (tâu’t- te’nîs) bulunan Arapça erkek adları:
    حَمْزَةُ، طَلْحَةُ، مُعاوِيَةُ
  • 3. Kadın adları:
    سُعَادُ، مَرْيَُ، أَسْمَاءُ، زَيْنَبُ، عَائِشَةُ، فَاطِمَةُ
  • 4. Bileşik (el-murekkebu’l-mezcî) özel kişi ya da yer adları:
    حَضْرَمَوْتُ، بَعَلْبَكُّ، مَعْدِيكَرِبُ
  • 5. Sonunda elif ve nûn ( ان ) bulunan özel adlar:
    عُثْمَانُ، عَدْنَانُ، عَفَّانُ، مَرْوَانُ، عِمْرَانُ
  • 6. Fiil kalıbında/formunda olan özel adlar:
    تَغْلِبُ، يَحْيَ، يَزِيدُ، يَعِيشُ، يَنْبُعُ، يَشْكُرُ، أَحْمَدُ
  • فُعَلُ . 7 Kalıbında olan özel adlar:
    عُمَرُ، زُحَل، هُبَلُ، زُفَرُ، لُبَدُ

Diğer isimleri de kalıplarıyla birlikte aşağıda sunuyoruz:

Gayrulmunsarif Olan Tekil Kalıplar

  • فأَفْعَلُ : Bu kalıpta genellikle ism-i tafdîl ile renk ve vücut özelliklerini tanımlayan eril isimler yer alır:
    أَكْرَمُ، أَسْعَدُ، أَسْوَدُ، أَصْفَرُ، أَطْرَشُ، أَبْكَمُ، أَحْدَبُ، أَعْرَجُ
  • ففَعْلاَءُ : Bu kalıp, yukarıdaki isimlerin dişil karşılıkları ile diğer bazı dişil isimleri içerir:
    سَوْدَاءُ، حَمْرَاءُ، صَفْرَاءُ، حَدْبَاءُ، عَرْجَاءُ، صَحْرَاءُ، بَغْضَاءُ
  • ففَعْلَى : Bazı terim, mastar, özel isim ve yer adları bu kalıptadır:
    فَتْوَى، فَحْوَى، جَدْوَى، سَلْمَى، رَضْوَى، شَكْوَى
  • ففُعْلَى : İsm-i Tafdîl’in eril-en üstünlük derecesinin dişil karşılığı ile bazı isim ve mastarları da kapsar:
    نُعْمَى، بُشْرَى، كُبْرَى، قُصْوَى، مُثْلَى، حُسْنَ، رُجْعَى، سُكْنَ، لُبْنَ
  • ففُعَالُ : Sayılarda üleştirme amacıyla kullanılan bu kalıp, bu özelliğiyle sesteşi olan ve tenvin alabilen kalıptan farklılık gösterir:
    أُحَادَ أُحَادَ، خُمَاسَ خُمَاسَ، ثُنَاءَ ثُنَاءَ
  • ففَعْلاَنُ / فَعْلَى : Sırasıyla, eril ve dişil olan sıfat ya da sıfat-ı müşebbehe gibi isimler:
    عَطْشَانُ، عَطْشَى / ظَمْآنُ، ظَمْأَى / غَضْبَانُ، غَضْبَ

D İ K K A T

ÖNEMLİ İSTİSNALAR !

  • 1. Üç harten oluşup ortanca harfi sükun ile harekeli kadın adları veya ülke, şehir, köy adları (hatırlanacağı üzere bütün yer ve ülke adları yapıları eril bile görünse dişil kabul edilir), gayrulmunsariflikten çıkabilir, yani tenvin ve kesra harekesi kabul edebilir. Örnek:
    عادتْ هِنْدٌ من القاهِرَةِHint Kahire’den döndü
    ذَهَبتُ مع نُورٍ إلى المسجدِNur ile camiye gittim
    تُعْتَبَرُ مِصْرٌ من البلادِ الإفْريقيةِ المهمةMısır, önemli Afrika ülkelerinden biri kabul edilir.
  • 2. Bazı çoğul-menkûs isimlerin, nekira/belirsiz iken ref ya da cer durumunda munsarif oldukları dikkati çekmektedir. Örnekler:
    وَالْفَجْرِ وَلَيَالٍ عَشْرٍTan vaktine, (Hacc’ın) on gecesine and olsun ki. (Fecr Sûresi, 1-2)
    أَعْجَبَتْنِ مَبَانٍ ذَاتُ طَابِعٍ مِعْمَارِيٍّ فِ الصَّينِÇin mimarisi özelliği taşıyan bazı binaları beğendim.
    لِهَذِهَ الْكَلِمَةِ أَرْبَعَةُ مَعَانٍBu kelimenin dört anlamı vardır.







http://2kelime.com/     -     tkuzan@gmail.com