Arapça Dil Bilgisi - 29 Beş İsim

Beş İsim

Beş İsim, merfû durumda damme yerine vâv; mansûb durumda fetha yerine elif ve mecrûr durumda kesre yerine yâ harfi alan beş kelimeye verilen addır.
Bu kelimeler,
أَبٌ (baba),
أَخٌ (kardeş),
حَمٌ (kayınpeder),
فُو (ağız) ve
ذُو (genellikle meziyet, karakter ve özellik için bunlara sahip olma anlamında,
Türkçeye “-li, -lı, -lu, -lü, sahip” biçiminde aktarılabilecek bir kelime) kelimeleridir.
Bu beş ismin, kendilerine özgü özellikleri taşıması ve diğer isimlerden farklı irâb edilmesi için dört temel şart vardır:

1. Tekil durumda olacaklar.

2. Muzâf durumunda olacaklar.

3. Musağğar (küçültülmüş, ism-i tasgîr yapısında) olmayacaklar.

4. Muttasıl zamirlerden biri olan mütekellim yâ’sına bitişmemiş olacaklar.

Beş İsim’in Cümle İçindeki İrâbına Örnekler

حَضَرَ أَخُوكَ مِنَ السَّفَرِKardeşin yolculuktan döndü.

حضر : Mâzi fiili üçüncü tekil şahıs, eril.
أخو : أخوك Fâil, merfû, ref alâmeti vâv harfi, aynı zamanda muzâf.
( ك ) muttasıl zamiri muzâfun ileyh, mahallen mecrûr.
من : Harf-i cer
السفر : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
أَبُونَا رَجُلٌ مُسِنٌّBabamız yaşlı bir adamdır.

أَبُو : أَبُونَا Mubteda, merfû, ref alâmeti vâv harfi.
Aynı zamanda muzâf, ( نَا ) muttasıl zamiri muzâfun ileyh, mahallen mecrur.
رَجُلٌ : Haber, ref alâmeti sondaki damme; aynı zamanda mevsûf.
مُسِنٌّ : Sıfat, mevsûfuna her bakımdan uymuştur, onun gibi tekil, belirsiz, merfû ve erildir.
اِرْجِعُوا إِلَ أَبِيكُمْBabanıza geri dönün. (Yûsuf Sûresi,81)

اِرْجِعُوا : Emir fiili, muhatab-eril-çoğul.
إِلَ : Harf-i cer
أَبِي : أَبِيكُمْ Mecrûr, cer alameti yâ harfi; aynı zamanda muzâf; muttasıl كُمْ zamiri muzâfun ileyh, mahallen mecrûr, çünkü zamir.
أَحْسِنْ إِلَ أَصْدِقَاءِ أَخِيكَKardeşinin arkadaşlarına iyilik yap.

أَحْسِنْ : Emir fiili, muhâtab-eril-tekil.
إِلَ : Harf-i cer
أَصْدِقَاءِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra, aynı zamanda muzâf
أَخِي : أَخِيكَ Muzâfun ileyh, mecrûr, cer alâmeti yâ harfi; aynı zamanda muzâf, ( كَ ) muttasıl zamiri muzâfun ileyh, mahallen mecrûr.






http://2kelime.com/     -     tkuzan@gmail.com