Arapça Dil Bilgisi - 2 Sayı yönünden kelimeler

Sayı yönünden kelimeler

ARAPÇADA TEKİLLER

Tekil kelimelerin i‘râbı (yani merfûluk, mansûbluk ve mecrûrluk durumları) hareke ile belirlenir.
Tekil bir kelimenin son harfi:
a. Merfû durumda, damme (-ُ) المعلّمُ
b. Mansûb durumda, fetha (-َ) المعلّمَ
c. Mecrûr durumda, kesra (-ِ) المعلّمِ
ile harekelenir.
Bir başka deyişle
ref (merfûluk) alâmeti damme,
nasb (mansûbluk) alâmeti fetha,
cer (mecrûrluk) alâmeti kesra’dır.
İsmin sonu, belirli veya belirsiz oluşuna göre ya tek harekeli ya da tenvînli olur.
Tenvîn i‘râba ilişkin bir husus olmayıp, daha önce de anlatıldığı üzere ismin belirsiz oluşunun, “her hangi bir” anlamında oluşunun bir göstergesidir.
Önemli olan, harekenin (tek veya çift) ne olduğudur; yani damme mi, fetha mı, ya da kesra mı olduğudur.
Dolayısıyla kelime tenvînli olduğunda, i‘râb yapılırken tenvîn zikredilmez; ana hareke, alâmet (gösterge) olarak zikredilir.
Örneğin:
المعلّمُ : öğretmen (merfû, ref alâmeti damme)
معلّمٌ : her hangi bir öğretmen (merfû, ref alâmeti damme)

Öğrencibir mektupyazdı
özne
(fâ’il)
nesne
(mef‘ûl)
Yüklem
fiil
رِسالَةًالطالبُكَتَبَ
nesne
(mef‘ûl)
özne
(fâ’il)
Yüklem
(fiil)

Bu cümlenin i‘râbını şöyle yapıyoruz:
كَتَبَ : Mâzî fiil, 3. tekil şahıs, eril.
الطّالِبُ : Özne (fâ‘il), merfû, ref alâmeti sondaki damme.
رِسالَةً : Nesne (mef‘ûl), mansûb, nasb alâmeti sondaki fetha.
Bu cümlede nesneyi belirli yaparsak, anlam nasıl değişiyor, onu görelim:

كَتبَ الطّالِبُ الرِسالَةَ Öğrenci mektubu yazdı.
Bu cümlede hem özneyi hem de nesneyi belirsiz kullanırsak anlam nasıl olur, ona bakalım:
كَتبَ طالِبٌ رِسالَةً Bir öğrenci bir mektup yazdı.
Cümleyi yönelme durumunda bir dolaylı tümleç ekleyerek
“Öğrenci, bir doktora bir mektup yazdı.”
anlamında Arapça kullanacak olursak nasıl deriz, ona bakalım:
كَتبَ الطّالِبُ رِسالَةً إلى طَبيبٍ
Burada yeni söz öbeği olan ( إلى طَبيبٍ ) ’i i‘râb edelim:
إلى : Harf-i cer
طَبيبٍ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü üzere, tenvîn sadece belirsizlik göstergesidir.
İ‘râbda alâmet aranırken sadece ana harekeye bakılır; çünkü tenvîn, ya iki damme’dir, ya iki fetha’dır, ya da iki kesra’dır.
Bu harekelerin iki veya tek olmasının önemi yoktur.

ARAPÇADA İKİLLER

Arapçada bir sözcük sonuna ( انِ ) âni veya ( يْنِ ) eyni eki alarak ikile dönüştürülür.
Eğer kelime kapalı te (dişil te’si) ile bitiyorsa kapalı te açılır, sonra bu ekler kullanılır.
Kelime cümle içerisinde merfûluğu gerektiren bir konumdaysa ( انِ ) âni eki,
mansûb veya mecrûr konumdaysa ( يْنِ ) eyni eki alır.
İkillerde ref alâmeti elif ( ا),
nasb ve cer alâmeti ye ( ي)’dir.
Nûn ( ن) her üç durumun ortak harfi olduğundan belirleyici etkisi yoktur, alâmette zikredilmez.

İkil (eril) Tekil
مُسْلِمانِ+ انِ مُسْلِمٌMerfû
مُسْلِمَيْنِ+ َ يْنِ مُسْلِمًاMansûb
مُسْلِمَيْنِ+ َ يْنِ مُسْلِمٍMecrûr

Örnek Dişil:

İkil (Dişil) Tekil
مُسْلِمَتانِ+ انِ مُسْلِمَةٌMerfû
مُسْلِمَتَينِ+ َ يْنِ مُسْلِمَةٌMansûb
مُسْلِمَتَينِ+ َ يْنِ ممُسْلِمَةٍMecrûr


D İ K K A T

  • Bir isme انِ veya ( يْنِ ) ekleri getirildiğinde, eklerden önceki harfin harekesinin hep fethaya (-َ) dönüşmüş olduğunu fark ediniz!
  • Tekil isimlerin i‘râbının hareke ile yapıldığını (yani merfû, mansûb veya mecrûrluk alametinin damme, fetha veya kesra harekeleri olduğunu),
    ancak ikil kelimelerin i‘râbının ise hareke yerine harf ile yapıldığını (yani merfû, mansûb veya mecrûrluk alametinin elif veya ye olduğunu) fark ediniz!

ARAPÇADA ÇOĞULLAR

Arapçada çoğullar üçe ayrılırlar.
1. Düzenli Eril Çoğul
2. Düzenli Dişil Çoğul
3. Düzensiz Çoğul (Cem‘u’t-Teksîr)

Düzenli Eril Çoğul
Düzenli eril çoğul, tekil ismin sonuna ( ونَ) ûne veya ( يْنَ) îne ekleri getirilerek yapılır.
Merfû durumda ( ونَ ) mansûb ve mecrûr durumda ( يْنَ )getirilir.
Düzenli eril çoğulun mansûb ve mecrûr hâlinin eki olan يْنَ’nin ikil kelimenin mansûb ve mecrûr hâlinin eki olan ( يْنَ)'den okunuş bakımından farklı olduğuna dikkat ediniz.
Biri …eyni iken, diğeri …îne’dir.

Düzenli Eril Çoğul Tekil
مُسْلِمُونَ+ ونَ مُسْلِمٌMerfû
مُسْلِمِينَ+ ينَ مُسْلِمًاMansûb
مُسْلِمِينَ+ ينَ مُسْلِمٍMecrûr

Sonuç olarak düzenli eril çoğulların
merfû durumda ref alâmeti vâv;
mansûb ve mecrûr durumda nasb veya cer alâmeti ye harfidir.

Düzenli Dişil Çoğul
Dişil sözcüğün sonuna ( ات... )…ât eki getirilerek yapılan çoğuldur.
Eğer sözcük dişil te’si ile bitiyorsa, önce kelimenin sonundaki dişil te’si atılır, sonra ( ات ) eki getirilir.

Düzenli Dişil Çoğul Tekil
مُسْلِمَاتٌ + اتٌ مُسْلِمَةٌMerfû
مُسْلِماتٍ + اتٍ مُسْلِمَةًMansûb
مُسْلِماتٍ + اتٍ مُسْلِمَةٍMecrûr

(Doktor, kadın öğretmenleri durakta buldu.) وَجَدَ الطّبيبُ المعلّماتِ في الموقفِ
وَجَدَ : Mâzî fiil, 3. tekil şahıs, eril.
الطّبيبُ : Özne (fâ‘il), merfû, ref alâmeti sondaki damme.
المعلماتِ : Nesne (mef‘ûl), mansûb, nasb alâmeti sondaki kesra, çünkü düzenli dişil çoğul.
في : Harf-i cer
الموقفِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra.
(Öğrenci, kitabı kadın öğretmenlerden aldı.) أخَذَ الطالبُ الكتابَ من المعلماتِ
أخَذَ : Mâzî fiil, 3. tekil şahıs, eril.
الطالبُ : Özne (fâ‘il), merfû, ref alâmeti sondaki damme.
الكتابَ : Nesne (mef‘ûl), mansûb, nasb alâmeti sondaki fetha.
من : Harf-i cer
المعلّماتِ : Mecrûr, cer alâmeti sondaki kesra, çünkü düzenli dişil çoğul.

ÇoğulİkilTekil 
مُعَلِّمُونَمُعَلِّمانِمُعَلِّمٌEril (Merfû)
مُعَلِّماتٌمُعَلِّمَتانِمُعَلِّمَةٌDişil (Merfû)
مُعَلِّمِينَمُعَلِّمَيْنِمُعَلِّماًEril (Mansûb)
مُعَلِّماتٍمُعَلّمَتَيْنِمُعَلِّمَةًDişil (Mansûb)
مُعَلِّمِينَمُعَلِّمَيْنِمُعَلِّمٍEril (Mecrûr)
مُعَلِّماتٍمُعَلّمَتَيْنِمُعَلِّمَةٍDişil (Mecrûr)

Düzensiz Çoğul (Cem‘u’t-Teksîr)
Düzensiz çoğullar, adından da anlaşılacağı üzere, belli bir kuralı olmayan çoğullardır.
Bu çoğulların i‘râbı tıpkı tekil kelimelerin i‘râbı gibidir; yani hareke ile olup merfû durumda damme ile, mansûb durumda fetha ile, mecrûr durumda kesra ile harekelenirler.
Düzensiz çoğullar âkil (akıl sahibi olanlara ilişkin) ve gayrı âkil (akıl sahibi olmayanlara ilişkin) çoğullar olmak üzere ikiye ayrılır.
Âkil olan çoğullar insanlara özgü isimlerin düzensiz çoğullarıdır (kadın, erkek, çocuk gibi).
Gayrı âkil çoğullar ise insan dışındaki, akıl sahibi olmayan varlıklara ait çoğullardır (bitki, hayvan, eşya isimleri gibi).

Arapçada çoğul formu düzensiz olan gayrı âkil ERİL isimlerden bazıları aşağıda verilmiştir.

 Düzensiz(Kırık)
Çoğul
Tekil 
Kalemler أَقْلامقَلَمKalem
Kitaplar كُتُبكِتابKitap
Defterler دَفاتِردَفْتَرDefter
Balıklar أسْاكسَمَكBalık
Camiler مَساجِدمَسْجِدCami
Evler بُيوتبَيْتEv
Yollar طُرُقطَريقYol
Masalar مَكاتِبمكْتَبMasa
Aylar أَشْهُرشَهْرAy
Paralar نُقودنَقدPara
Zarflar ظُروفظَرْفZarf
Köpekler كِلابكَلْبKöpek
Develer جِمالجَمَلDeve
Anahtarlar مَفاتيحمِفْتاحAnahtar
Pencereler شَبابيكشُبّاكPencere
İsimler أَسْماءاِسْمİsim
Fincanlar فناجينفِنْجانFincan
Bardaklar أكْوابكُوبBardak
Kapılar أبْواببابKapı
Koltuklar, sıralarمَقاعِدمَقْعَدKoltuk, sıra

Arapçada çoğul formu düzensiz olan gayrı âkil DİŞİL isimlerden bazıları aşağıda verilmiştir.

 Düzensiz(Kırık)
Çoğul
Tekil 
Odalar غُرَفغُرْفَةOda
Okullar مَدارِسمَدْرَسَةOkul
Çantalar حَقائِبحَقِيبَةÇanta
Gemiler سُفُنسَفينَةGemi
Ağaçlar أشْجارشَجَرَةAğaç
Deliller حُجَجحُجَّةDelil
Mesajlar, mektuplarرَسائِلرِسالَةMesaj, mektup
Ödüller جَوائِزجائِزَةÖdül
Şehirler مُدُنمَدِينَةŞehir
Pencereler نَوافِذنافِذَةPencere
Bahçeler حَدائِقحَديقَةBahçe
Cetveller مَساطِرمِسْطَرَةCetvel
Çiçekler أزْهارزَهْرَةÇiçek

Aşağıdaki tabloda da âkil olan eril ve dişil isimlerden bazıları sıralanmaktadır.

 Düzensiz(Kırık)
Çoğul
Tekil 
Adamlar رِجالرَجُلAdam
Erkek çocuklarأوْلادوَلَدErkek çocuk
Çocuklar أطْفالطِفْلÇocuk
Bilginler عُلَماءعالِمBilgin
Yabancılar غُرَباءغَريبYabancı
Yakınlar أَقْرِباءقَريبYakın
Yazarlar كُتّابكاتِبYazar
Şairler شُعَراءشاعِرŞair
Misafirler ضُيوفضَيْفMisafir
Kızlar بَناتبِنْتKız
Öğrenciler طُلّابطالِبÖğrenci
Cahiller جُهَلاءجاهِلCahil
Fakirler فُقَراءفَقيرFakir
Öğrenciler تَلامِيذتِلْمِيذÖğrenci
Krallar مُلوكمَلِكKral
Kadınlar نِساءاِمْرَأةKadın










http://2kelime.com/     -     tkuzan@gmail.com